Pekao Investment Banking
Salta il menu principale
image01

Instrumenty finansowe i czynnik ryzyka

INFORMACJA O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH I ZWIĄZANYCH Z NIMI CZYNNIKACH RYZYKA

1. Akcje, PDA i prawa poboru
1.1. Akcje
1.2. Prawa do akcji
1.3. Prawa poboru
1.4. Czynniki ryzyka

2. Instrumenty pochodne
2.1. Kontrakty terminowe
2.2. Opcje
2.3. Jednostki indeksowe
2.4. Warranty
2.5. Czynniki ryzyka

3. Inne instrumenty
3.1. Certyfikaty inwestycyjne
3.2. Produkty strukturyzowane
3.3. Obligacje

 

1. Akcje, PDA i prawa poboru

1.1. Akcje

Akcja to papier wartościowy łączący w sobie prawa o charakterze majątkowym i niemajątkowym, wynikające z uczestnictwa akcjonariusza w spółce akcyjnej, takie jak np.: prawo do dywidendy, prawo do odpowiedniej części majątku spółki w przypadku jej likwidacji, prawo do udziału w walnym zgromadzeniu spółki, prawo głosu. Akcje emitowane są na czas nieokreślony.

1.2. Prawa do akcji

Prawo do akcji (w skrócie „PDA”) – papier wartościowy ściśle powiązany z akcją, powstający z chwilą dokonania przydziału akcji i wygasający w momencie zarejestrowania tych akcji w depozycie papierów wartościowych lub z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu rejestrowego odmawiającego wpisu podwyższenia kapitału zakładowego do rejestru przedsiębiorców.

Prawo do akcji jest zamieniane na akcje automatycznie w upublicznionym wcześniej terminie, bez ingerencji akcjonariusza.
PDA daje możliwość odsprzedaży akcji przed jej pierwszym notowaniem, wiąże się z tym jednak pewne ryzyko. W wypadku, gdy dana emisja nie dojdzie do skutku, tzn. nowe akcje nie zostaną dopuszczone do obrotu, emitent ma obowiązek odkupić PDA za cenę emisyjną danej akcji, niezależnie od ceny zapłaconej za samo PDA.
Emitenci akcji nie mają obowiązku każdorazowego wprowadzania niezrejestrowanych akcji nowej emisji w formie PDA.

1.3. Prawa poboru

Prawo poboru jest papierem wartościowym związanym z emisją nowych akcji przez spółkę. Oznacza przywilej pierwszeństwa przy zakupie nowych akcji przez dotychczasowych akcjonariuszy. Może ono być przedmiotem obrotu jako samodzielny papier wartościowy.

Jego głowną cechą jest krótki okres funkcjonowania w obrocie zorganizowanym. Dotychczasowy akcjonariusz w celu wykorzystania uprawnień powinien dokonać ich sprzedaży najpóźniej w dniu notowań praw poboru lub złożyć zapis na akcje nowej emisji z wykorzystaniem praw poboru, w przeciwnym wypadku nie otrzyma żadnej zapłaty po ich wygaśnięciu.
Czasami cena emisyjna akcji może być ustakona po dniu przyznania prawa poboru, co uniemożliwia oszacowanie wartości prawa poboru w dniu jego nabycia.

1.4. Czynniki ryzyka

W przypadku powyższych instrumentów kapitałowych podstawowym ryzykiem jest ryzyko spadku wartości inwestycji. Wśród czynników mających wpływ na cenę akcji danej spółki nalezy wymienić:
• Kondycję finansową spółki (wyniki finansowe są silnie powiązane z ryzykiem inwestycji oraz z cenami wybranych instrumentów finasowych, im słabsze wyniki finansowe emitenta tym większe prawdopodobieństwo poniesienia straty oraz większa zmienność notowań akcji);
• Ryzyko specyficzne spółki (związane np. z jakością pracy zarządu, zmianą strategii lub modelu biznesowego spółki);
• Kapitalizację spółki (zazwyczaj zmienność notowań jest odwrotnie proporcjonalna do kapitalizacji spółki, im mniejsza kapitalizacja tym większe ryzyko dużych zmian notowań);
• Ryzyko związane z sytuacją makroekonomiczą i międzynarodową kraju oraz wrażliwością rynku kapitałowego na jej zmiany (np. zmiany stanu prawnego, podatkowego, innych segmentów rynku finansowego – kusów walut, stóp procentowych itp.);
• Ryzyko branżowe (związane z uwarunkowaniami ekonomiczno–gospodarczymi danej branży).

Ponadto posiadanie instrumentów kapitałowych jest obciążone ogólnymi ryzykami związanymi z z inwestowaniem na rynku regulowanym jak:
• Ryzyko płynności (brak możliwości zawarcia transakcji bez znaczącego wpływu na cenę instrumentu);
• Ryzyko zawieszenia obrotu akcjami;
• Ryzyko wykluczenia z obrotu giełdowego;
• Ryzyko rynkowe inwestycji (wynikające z natury rynku kapitałowego i wpływu czynników emocjonalnych na wycenę aktywów, istotny wpływ mogą mieć powiązania globalne rynków kapitałowych i nastroje oraz indeksy na giełdach światowych).

 

2. Instrumenty pochodne

Instrumenty pochodne to rodzaj papierów wartościowych, których wartość uzależniona jest od wartości innych instrumentów finansowych, zwanych instrumentami bazowymi. Instrumenty pochodne można podzielić na dwie grupy: instrumenty o ryzyku symetrycznym (kontrakty terminowe, mogą to być kontrakty typu forward i futures) oraz instrumenty o ryzyku niesymetrycznym (opcje, warranty).

2.1. Kontrakty terminowe

Kontrakt terminowy to instrument finansowy zobowiązujący obydwie strony do zawarcia w przyszłości transakcji na warunkach określonych w kontrakcie. Wystawiający kontrakt zajmuje krótką pozycję (sprzedaje kontrakt) i zobowiązuje się do dostarczenia przedmiotu kontraktu w dniu wygaśnięcia kontraktu. Nabywca kontraktu zajmuje natomiast pozycję długą, zobowiązując się przy tym do zapłacenia ustalonej ceny, po dostarczeniu przedmiotu kontraktu. W praktyce, większość kontraktów znajdujących się w obrocie na GPW rozliczana jest pieniężnie. Obrót kontraktami dokonywany jest w tzw. seriach, a ostatnim dniem obrotu każdej serii, jest trzeci piątek danego miesiąca wykonania. Kurs kontraktu podawany jest w punktach, a cenę ustala się mnożąc kurs przez odpowiedni mnożnik, którego wartość różni się w zależności od tego, na jaki instrument bazowy kontrakt opiewa. Z zajęciem pozycji (kupnem lub sprzedażą) kontraktu wiąże sie konieczność wniesienia depozytu, którego wysokość ustala Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. Stanowi on część wartości kontraktu, co pozwala na uzyskiwanie efektów dźwigni finansowej.

2.2. Opcje

Opcja daje jej posiadaczowi („nabywcy”) prawo (lecz nie obowiązek) do nabycia (w przypadku opcji kupna) lub sprzedaży (w przypadku opcji sprzedaży) danego instrumentu bazowego po z góry określonej cenie w dniu wykonania opcji. Sprzedający opcję („wystawca”) jest natomiast zobowiązany do sprzedania lub zakupu danego instrumentu.

Wystawienie opcji wiąże sie z koniecznością wniesienia depozytu zabezpieczającego, którego wysokość okresla KDPW S.A., natomiast nabycie opcji oznacza konieczność zapłacenia premii wystawcy. W przypadku opcji notowanych na GPW premia stanowi równowartość kursu transakcyjnego pomnożonego przez odpowiedni mnożnik zależny od instrumentu bazowego.
Maksymalny zysk nabywcy jest nieograniczony, podczas gdy maksymalny zysk wystawcy stanowi równowartość premii otrzymanej w momencie otwierania pozycji.
Cena rynkowa opcji jest wypadkową oczekiwań rynku odnośnie kształtowania się przyszłych cen instrumentu bazowego.

Na wartość opcji wpływ mają następujące czynniki:
• Wysokość stóp procentowych,
• Czas pozostający do wygaśnięcia opcji,
• Cena instrumentu bazowegio i cena wykonania,
• Zmiennośc ceny instrumentu podstawowego.

2.3. Jednostki indeksowe

Jednostki indeksowe to instrumenty pochodne, których cena odzwierciedla zmiany wartości danego indeksu. Z punktu widzenia stopy zwrotu wynikającej ze zmian cen, nabycie jednostki indeksowej powinno odpowiadać inwestycji w portfel 20 akcji wchodzących w skład indeksu. W uproszczeniu, nabywca tego instrumentu kupuje cały portfel akcji z WIG 20, bez konieczności zakupu poszczególnych akcji z osobna.
Teoretycznie zmiana poziomu indeksu WIG 20 powinna skutkować taką samą zmianę ceny jednostki indeksowej. Należy jednak pamiętać o tym, że rynkowa cena jednostki indeksowej kształtowana jest przede wszystkim przez popyt i podaż na rynku, w związku z tym zmiany ceny jednostki indeksowej nie muszą dokładnie odzwierciedlać zmian wartości indeksu WIG 20.
Jednostki indeksowe umożliwiają osiąganie zysku zarówno tym, którzy prognozują wzrost indeksu, jak i tym, którzy mają odmienne przewidywania. Ci pierwsi będą kupować jednostki (zajmować pozycję długą), natomiast inwestorzy prognozujący spadek indeksu będą je wystawiać (zajmować pozycję krótką).

Wykonanie jednostki z punktu widzenia nabywcy polega na zgłoszeniu jej do wykupu w dowolnym terminie. Otrzymuje on wtedy cenę równą wartości indeksu WIG 20 na otwarciu następnego dnia. Jeżeli nabywca zdecyduje się przetrzymać jednostkę MiniWIG 20 do dnia wygaśnięcia, czyli do końca grudnia 2025 r. to wykonanie nastąpi automatycznie.

Wystawienie jednostki indeksowej to jej sprzedaż na giełdzie. W jej wyniku wystawca otrzymuje kwotę równą cenie, z tym że kwota ta nie jest mu wypłacana, a stanowi trzon depozytu zabezpieczającego. Dodatkowo inwestor musi wnieść jeszcze ustalany przez KDPW dodatkowy depozyt zabezpieczający zmienność jednostki.
Zamknięcie pozycji krótkiej następuje przez kupienie jednostki MiniWIG 20, powodujące kompensację pozycji.
Dodatkowym, poza rynkowym, ryzykiem dla wystawiającego jest możliwość bycia wylosowanym w celu zamknięcia pozycji długiej innego inwestora, bez względu na to, czy pozycja przynosi zyski czy straty. Występuje tu więc silna asymetria praw wystawiającego i nabywającego jednostki indeksowe.

2.4. Warranty

Warranty dzieli się ze względu na podmiot emitujący na subskrypcyjne i opcyjne. Pod względem konstrukcji warrant subskrypcyjny przypomina prawo poboru, z tym że warrant może zostać objęty przez dowolny podmiot prawa. W przeciwieństwie do warrantów subskrypcyjnych, które mogą być emitowane przez spółki akcyjne wyłacznie na własne akcje przyszłej emisji, warranty opcyjne mogą być emitowane przez banki i inne instytucje finansowe (np. domy maklerskie) na akcje innych spółek znajdujących się już w obrocie publicznym. Cena warrantu zależy od wartości tzw. instrumentu bazowego, na który został on wyemitowany.
Ryzyka związane z inwestowaniem w warranty subskrypcyjen są idntyczne jak ryzyka inwestora zajmującego pozycję długą w przypadku opcji.

2.5. Czynniki ryzyka

W przypadku instumentów pochodnych ryzyko, jakie ponosi inwestor jest związane z czynnikami ryzyka, charakterystycznymi dla instrumentu bazowego dla danego kontraktu.
W przeciwieństwie do inwestycji w instrumenty bazowe, w przypadku inwestycji w instrumenty pochodne istnieje ryzyko poniesienia strat przewyższających zainwestowany kapitał. Ryzyko to istnieje w związku z efektem dźwigni finansowej.
Część instrumentów pochodnych (jak warranty, opcje) charakteryzuje sie niskim stopniem płynności, dlatego zamknięcie pozycji może nastąpić po cenie odbiegającej od oczekiwań.
Instrumenty pochodne charakteryzują się względnie dużą zmiennością, która może być wyższa niż zmienność instrumentów bazowych z uwagi na zmienne oczekiwania inwestorów.
Ryzyka typowe dla poszczególnych instrumentów pochodnych oraz ich ewentualną asymetrię wskazano w punktach powyżej.

 

3. Inne instrumenty

3.1. Certyfikaty inwestycyjne

Certyfikaty inwestycyjne to papiery wartościowe emitowane przez zamknięte fundusze inwestycyjne. Są one papierami wartościowymi na okaziciela, dlatego mogą być notowane na giełdzie. Tak jak inne papiery wartościowe notowane na giełdzie podlegają codziennej wycenie rynkowej na sesjach giełdowych.
Ich wycena oraz ryzyko są ściśle związane ze składem portfela inwestycyjnego funduszu zamkniętego – ma on znacznie szersze możliwości inwestycyjne od funduszu inwestycyjnego otwartego. Zamknięty funduz inwestycyjny może być utworzony na określony okres, który kończy się postępowaniem likwidacyjnym, umorzeniem certyfikatów inwestycyjnych i wypłacie uczestnikom kwot odpowiadających liczbie i końcowej wycenie posiadanych certyfikatów.
Ryzyko związane z inwestowaniem w certyfikaty inwestycyjne zależy od strategii funduszu i składu portfela. Ponadto należy pamietać o:
• Stosunkowo małej częstotliwości wyceny aktywów funduszu;
• Ryzyku zarządzającego, podejmującego decyzje co do aktywów wchodzących w skłąd portfela funduszu;
• Ryzyku płynności – braku możliwości zawarcia transakcji bez poniesienia istotnych strat.;
• Stosunkowo dużej zmienności cen certyfikatów.

3.2. Produkty strukturyzowane

Produkty strukturyzowane to instrumenty finansowe, których cena jest uzależniona od wartości określonego wskaźnika rynkowego (np. kursu akcji lub koszyków akcji, wartości indeksów giełdowych, kursów walut). Są emitowane przez instytucje finansowe, najczęściej banki lub domy maklerskie. Emitet produktu strukturyzowanego zobowiązuje się, że w terminie wykupu instrumentu wypłaci kwotę rozliczenia obliczona według ustalonego wzoru.
W zależności od konstrukcji instrumentu możemy wyróżnić dwa podstawowe rodzaje produktów strukturyzowanych:
• Produkty gwarantujące ochronę kapitału – pozwalają inwestorowi partycypować w zyskach, jakie generuje wbudowany w produkt wskaźnik rynkowy, zapewniając jednocześnie całkowitą ochronę nominalnej wartości zainwestowanej kwoty w dniu wykupu certyfikatu.
• Produkty nie gwarantujące pełnej ochrony kapitału – pozwalają inwestorom na większy udział inwestora w zyskach generowanych przez produkt wbudowany, lecz jednocześnie dopuszczają możliwość poniesienia straty części bądź całości zainwestowanego kapitału (w zależności od wzoru określającego kwotę rozliczenia).

W przypadku produktów strukturyzowanych istnieje ryzyko kredytowe emitenta.
Notowane produkty strukturyzowane za sprawą ofraniczonej płynności mogą się odznaczać znaczącą zmiennością.

3.3. Obligacje

Obligacja to papier dłużny, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza (inwestora, wierzyciela) i zobowiązuje się wobec niego do zwrócenia pożyczonej kwoty wraz z odsetkami w określonym terminie. Obligacje, w przeciwieństwie do akcji, nie dają ich posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach.
Ze względu na tryb i formę regulowania odsetek wyróżnia się obligacje o stałym i zmiennym oprocentowaniu oraz obligacje zerokuponowe.

Inwestycja w obligacje wiąze się z następującymi ryzykami:
• Ryzykiem kredytowym emitenta (niewywiązania się z warunków wykupu obligacji i zapłaty odsetek);
• Ryzykiem stopy procentowej (ceny obligacji skorelowane są z poziomem stóp procentowych, spadek stóp procentowych oznacza wzrost ceny obligacji i odwrotnie);
• Ryzykiem płynności.


Salta il menu footer toolbar.
Salta il menu footer mega.